فرش دستباف برای ما ایرانیها بسیار ارزشمند است و به همین دلیل معمولاً حساسیت زیادی روی نگهداری از آن داریم. به همین دلیل است که وقتی یک لکه کوچک روی آن میافتد، مشکل را بزرگتر از آنچه هست تصور میکنیم. اگرچه فرشهای دستباف حساسیت بیشتری نسبت به فرشهای ماشینی دارند، ولی این بدان معنا نیست که نمیتوانیم از روشهای خانگی برای تمیز کردن آن استفاده کنیم.
اگر این موضوع دغدغه شما هم هست، این مطلب را تا انتها بخوانید. در ادامه درباره لکه بری فرش دستباف در خانه صحبت میکنیم. با این حال اگر میخواهید خیالتان از بابت اصولی تمیز شدن راحت باشد، میتوانید از خدمات قالیشویی در کرج یا قالیشویی در فردیس استفاده کنید.
چرا لکه بری فرش دستباف حساس و پرریسک است؟
فرشهای دستباف برخلاف فرشهای ماشینی، از الیاف طبیعی مثل پشم، کرک یا ابریشم بافته میشوند و به همین دلیل حساسیت بیشتری در برابر مواد شوینده دارند.
علاوه بر این، رنگهایی که در فرشهای دستباف استفاده میشوند، در برابر رطوبت و اصطکاک حساستر هستند و بنابراین اگر روش لکه بری را درست انتخاب نکنید، ممکن است رنگها پخش شوند، طرح فرش کمرنگ شود یا رنگها در بخش لکه شده موجدار شوند.
مشکل اصلی اینجاست که هر نوع لکه (چربی، چای، خون، جوهر، غذا، میوه) و هر نوع الیاف (پشم، ابریشم، کرک) واکنش متفاوتی به محلولهای پاککننده خانگی دارند؛ یعنی یک محلول میتواند یک لکه چای را کاملاً پاک کند اما همان محلول روی لکه چربی یا خون نتیجه نهتنها نمیدهد، بلکه در بعضی موارد باعث تثبیت لکه هم میشود.
به همین دلیل نمیتوان از یک روش برای پاک کردن همه لکهها استفاده کرد. قبل از هر اقدامی باید نوع لکه، قدیمی یا جدید بودن آن و نوع الیاف فرش را در نظر بگیرید.
اصول کلی لکه بری فرش دستباف قبل از شروع کار
قبل از اینکه سراغ لکه بروید، باید به چند نکته مهم توجه کنید تا به نتیجه دلخواهتان برسید. این نکات بسیار مهم هستند و در واقع با در نظر گرفتن آنها ۷۰٪ مسیر پاک کردن لکه را طی کردهاید. در ادامه به توضیح این نکات خواهیم پرداخت:
۱. واکنش سریع؛ چرا زمان در لکه بری مهمترین عامل است؟
آنچه در خصوص لکه شدن فرش دستباف اهمیت دارد، این است که باید در کوتاهترین زمان ممکن برای پاک کردن لکه اقدام کنید و در واقع زمان را نباید از دست بدهید.
لکه تازهای که هنوز به عمق الیاف نفوذ نکرده است، راحتتر پاک میشود، احتمال تغییر رنگ آن کمتر خواهد بود و نیاز به مواد پاککننده قوی هم ندارد.
بنابراین اولین کاری که باید بلافاصله انجام دهید این است که:
- یک دستمال سفید و کاملاً تمیز بردارید.
- هیچ چیز روی لکه نریزید؛ نه آب داغ، نه شوینده، نه سرکه.
- دستمال را روی لکه بگذارید و کمی فشار دهید تا رطوبت یا مواد اضافی را جمع کنید.
نکته مهم: دستمال را روی لکه نکشید، چون هم لکه بزرگتر میشود و هم اینکه ماده ریخته شده روی فرش به عمق الیاف آن نفوذ پیدا میکند.
۲. تست محلول روی بخش نامحسوس فرش
رنگ فرشهای دستباف، چه گیاهی باشد چه شیمیایی، در برابر بعضی محلولها حساسیت بیشتری نسبت به فرشهای ماشینی دارد؛ بنابراین بهتر است محلول را روی قسمت کوچکی از فرش که در دید هم نیست، امتحان کنید:
- یک گوشه کوچک از فرش را به کمی از محلول آغشته کنید.
- ۳۰ تا ۶۰ ثانیه صبر کنید.
- با دستمال سفید روی آن قسمت ضربه بزنید:
- اگر رنگ به دستمال منتقل شد، از محلول استفاده نکنید.
- اگر بافت زبر شد، از آن استفاده نکنید.
- اگر هیچ تغییری نکرد، میتوانید با آن محلول لکه را پاک کنید.
اگر این کار را انجام ندهید، ممکن است:
- رنگ فرش پخش شود.
- قسمت لکه روشنتر یا تیرهتر شود.
- الیاف زبر و دفرمه شوند.
۳. نکات مهم قبل از شروع لکه بری
در این بخش به نکاتی اشاره خواهیم کرد که توجه نکردن به آنها باعث خراب شدن فرش خواهد شد:
- دستمال را روی فرش نکشید؛ چون لکه به تار و پود فرش نفوذ میکند و بزرگتر هم میشود.
- از آب داغ استفاده نکنید (بهخصوص برای لکه خون)؛ چون باعث تثبیت لکه، تغییر شکل الیاف و پخش شدن رنگهای طبیعی میشود.
- از شوینده مناسب فرش دستباف استفاده کنید و هرگز سمت مواد قوی مثل وایتکس، جوهر نمک، سفید کننده، پودرهای قوی لباسشویی، شوینده سرامیک و جرمگیرها نروید؛ چون دشمن رنگ و الیاف طبیعی فرش دستباف هستند.
- از برس زبر یا سیم ظرفشویی استفاده نکنید؛ چون باعث پرزدار شدن الیاف فرش میشوند.
- بعد از پاک کردن لکه، رطوبت باقیمانده را حتماً بگیرید؛ در غیر این صورت ممکن است فرش موجدار شود، کپک بزند یا به شکل دیگری لکه شود.
روشهای لکه بری فرش دستباف بر اساس نوع لکه
حالا که با اصول اولیه لکه بری فرش دستباف آشنا شدیم، نوبت به مهمترین بخش میرسد: انتخاب روش درست بر اساس نوع لکه.
در واقع بهترین روش تمیز کردن لکه فرش دستباف به این بستگی دارد که چه چیزی باعث لکه شده است. بهطور مثال، روشی که برای پاک کردن لکه چای و قهوه استفاده میشود را نمیتوانید برای پاک کردن لکه چربی، خون یا جوهر استفاده کنید.
لکه قهوه و چای روی فرش دستباف
برای پاک کردن لکه چای روی فرش دستباف، مراحل زیر را دنبال کنید:
- مایع اضافی را بلافاصله با دستمال سفید جمع کنید.
- یک لیوان آب ولرم را با یک قاشق چایخوری مایع ظرفشویی بدون آنزیم مخلوط کنید.
- دستمال سفید را داخل محلول بزنید و آب اضافی آن را بگیرید.
- بهآرامی روی لکه ضربه بزنید. این کار را چند بار تکرار کنید.
- یک دستمال دیگر بردارید، آن را با آب مرطوب کنید و روی لکه بزنید تا مواد شوینده باقیمانده پاک شوند.
- در پایان با یک حوله خشک، رطوبت فرش را بگیرید.
نکته مهم: اگر لکه چای یا قهوه خشک شده باشد، معمولاً سطح لکه تیرهتر است. در این حالت ممکن است لکه کامل از بین نرود و نیاز به لکه بری حرفهای باشد.
لکه چربی، روغن یا غذاهای چرب
برای پاک کردن این لکهها باید به ترتیب زیر عمل کنید:
- ابتدا چربی جامد را با قاشق یا یک چاقوی کُند بردارید.
- یک پودر جاذب مثل جوششیرین یا نشاسته روی لکه بریزید و ۱۰ تا ۲۰ دقیقه منتظر بمانید.
- پودر اضافه را جمع کنید (با جاروبرقی یا دستمال خشک).
- کمی آب ولرم را با چند قطره مایع ظرفشویی ملایم مخلوط کنید.
- یک دستمال سفید را به محلول آغشته کنید و آرام روی لکه ضربه بزنید.
لکه خون روی فرش دستباف
برای پاک کردن لکه خون باید مراحل زیر را با دقت انجام دهید:
- دستمال را با آب سرد خیس کرده و روی لکه بگذارید.
- پس از آن، اگر لکه تازه است میتوانید کمی صابون بچه به آب اضافه کنید و اگر لکه خشک است، میتوانید مقدار بسیار کمی نمک یا آباکسیژنه رقیق به همراه آب اضافه کنید.
- دستمال را به محلول آغشته کنید و روی لکه ضربه بزنید.
- بعد از تمیز شدن، با دستمال خشک رطوبت را بگیرید.
لکه میوه، نوشابه، سس و مواد رنگی
برای پاک کردن این لکهها باید طبق روش زیر عمل کنید:
- اضافات را با قاشق یا دست بردارید.
- یک محلول متشکل از آب سرد و یک قطره مایع ظرفشویی درست کنید.
- یک پارچه تمیزِ سفید بردارید و به این محلول آغشته کنید.
- بهآرامی روی لکه ضربه بزنید.
- اگر لکه هنوز پاک نشده بود، یک قاشق سرکه سفید را در یک لیوان آب بریزید و مرحله قبل را دوباره تکرار کنید.
- در نهایت، رطوبت اضافه را با یک حوله بگیرید.
لکه جوهر، خودکار یا ماژیک
پاک کردن این لکهها کمی پیچیدهتر است:
- یک دستمال سفیدِ تمیز بردارید.
- چند قطره الکل ایزوپروپیل را روی دستمال بریزید و آرام روی لکه ضربه بزنید.
- هر بار که رنگ به دستمال منتقل شد، از قسمت دیگری از دستمال استفاده کنید.
- بعد از پاک شدن لکه، یک حوله را با کمی آب سرد مرطوب کنید و روی لکه ضربه بزنید.
- در نهایت رطوبتِ اضافه را با یک حوله خشک بگیرید.
نکته: برای فرشهای ابریشمی یا گرانقیمت از این روش استفاده نکنید.
اشتباهات رایج که باعث آسیب جدی میشوند
اشتباهاتی که در ادامه خواهیم گفت، در برخی موارد بیشتر از خود لکه به فرش آسیب میزنند:
- استفاده از وایتکس یا شوینده قوی برای پاک کردن لکه
- محکم کشیدن دستمال یا برس روی لکه
- استفاده از سشوار داغ یا گذاشتن فرش زیر نور مستقیم خورشید
- استفاده از پودرهای لباسشویی آنزیمدار
چه زمانی لکه بری را به متخصص بسپاریم؟
در موارد زیر نمیتوانید از روشهای خانگی برای پاک کردن لکه استفاده کنید:
- لکه قدیمی و خشک شده
- لکه شیمیایی (جوهر، رنگ، مواد صنعتی)
- لکه روی فرش ابریشمی
- لکه روی قالیهای باارزش
- لکه روی فرشی که الیاف آن با رنگ گیاهی شدهاند
در این موارد بهتر است از قالیشوییهای حرفهای مثل قالیشیویی و موکت شویی در مارلیک استفاده کنید؛ چون:
- از مواد شوینده مخصوص الیاف طبیعی استفاده میکنند.
- از دستگاههای مکش رطوبت استفاده میکنند.
- نوع لکه را دقیق تشخیص میدهند.
جمعبندی
اگر لکه گیری فرش دستباف در منزل درست انجام شود، کاملاً به نتیجه دلخواه خواهید رسید. کافی است عجله نکنید، از محلولهای ملایم استفاده کنید و به نکات مهمی مثل دستمال نکشیدن روی لکه و تست محلول روی یک قسمت پنهان از فرش توجه کنید.
با رعایت این اصول، بهراحتی میتوانید بیشتر لکهها را در خانه تمیز کنید؛ اما اگر لکه قدیمی، شیمیایی یا روی فرش بسیار باارزش باشد، بهتر است کار را به کاردان بسپارید. در سراسر کشور قالیشوییهای معتبری همچون آوای فرش وجود دارد که بهراحتی فرش شما را مثل روز اول تمیز تحویلتان خواهند داد.
سؤالات متداول
۱. آیا میتوان از سرکه و جوششیرین برای لکه بری فرش دستباف استفاده کرد؟
بله، اما باید بسیار رقیق و با تست قبلی استفاده شوند. سرکه غلیظ رنگ فرش را کمرنگ میکند.
۲. برای لکه قدیمی چای یا قهوه چهکار کنیم؟
از محلول آب ولرم و مایع ظرفشویی ملایم استفاده کنید.
۳. بهترین شوینده برای پاک کردن لکه از فرش دستباف چیست؟
مایع ظرفشویی ملایم بدون آنزیم، صابون بچه، یا شوینده مخصوص فرش دستباف.
۴. آیا استفاده از بخارشو برای پاک کردن لکه از فرش دستباف مناسب است؟
نه چندان. گرمای زیاد ممکن است رنگها را پخش کند و لکه را تثبیت کند.
۵. بعد از لکه بری، فرش را چطور خشک کنیم؟
بعد از تمیز کردن فرش دستباف با محلول خانگی با یک حوله خشک رطوبت اضافه را بگیرید، سپس فرش را در محیطی قرار دهید که هوا جریان دارد.