فرش دستباف یکی از ارزشمندترین وسایلی است که علیرغم قیمت بالا، هنوز هم در خانههای بسیاری از ما ایرانیان وجود دارد. حقیقت این است که فرشهای دستباف رنگولعاب دیگری دارند که همین ویژگی آنها را از فرشهای ماشینی متمایز میکند؛ اما همین رنگهای چشمنواز حساسیت زیادی در برابر عوامل مختلف دارند.
رنگدادگی (پسدادن رنگ) و رنگرفتگی از جمله اتفاقاتی هستند که ممکن است برای فرشهای دستباف رخ دهند. این مشکل قابلحل است، اما اگر دیر اقدام کنید یا روش نادرستی را برای رنگبرداری انتخاب کنید، بافت و ظاهر فرش آسیب جدی میبیند.
در این مطلب قصد داریم درباره دلایل رنگدادن فرش دستباف، روشهای اصولی بازگردانی رنگ و خدماتی که یک قالیشویی در فردیس در این زمینه انجام میدهد، صحبت کنیم.
رنگبرداری فرش دستباف چیست؟
رنگبرداری فرش دستباف یک فرایند تخصصی است که از آن برای پاک کردن رنگهای پخششده و بازگرداندن فرش به طرح و رنگ اصلیاش انجام میشود.
در اغلب موارد، این اتفاق زمانی رخ میدهد که فرش در تماس با آب یا مواد شوینده نامناسب قرار میگیرد و رنگ قسمتهای تیرهتر فرش به بخشهای روشن نفوذ میکند و طرح فرش مخدوش میشود.
با رنگبرداری، این رنگهای اضافی برداشته میشوند تا فرش به حالت اولیه برگردد. توجه داشته باشید که رنگدادگی (پسدادن رنگ) با رنگرفتگی متفاوت است؛ رنگدادگی یعنی پخش شدن رنگها، اما رنگرفتگی به کمرنگ شدن یا پاک شدن رنگ اصلی فرش گفته میشود (بر اثر عواملی مثل نور آفتاب یا مواد شوینده قوی).
رنگبرداری معمولاً برای رفع رنگدادگی استفاده میشود، درحالیکه برای رنگرفتگی باید بخش مورد نظر را دوباره رنگگذاری کنید.
دلایل اصلی رنگ دادن فرش دستباف
رنگبرداری فرش یک کار کاملاً تخصصی است و بنابراین باید این کار را به مراکزی مثل موکتشویی در فردیس که این خدمات را بهصورت تخصصی انجام میدهند، بسپارید.
رنگبرداری بسته به نوع الیاف و نوع رنگ بهکاررفته در فرش انجام میشود. در ادامه به برخی اصول مهم در رنگبرداری تخصصی فرش اشاره خواهیم کرد:
- استفاده از محلولهای شیمیایی کنترلشده: کارشناسان با بهکارگیری محلولهای اکسیدکننده ضعیف، رنگهای اضافی را کمرنگ کرده و سپس با مواد احیاکننده (مانند سدیم هیدروسولفیت)، اثر آنها را خنثی میکنند. پس از لکهبرداری نیز برای تنظیم pH و تثبیت رنگهای اصلی، فرش را با یک محلول اسیدی ضعیف (مانند سرکه رقیق) شستشو میدهند.
- لکهبرداری موضعی: در رنگبرداری تخصصی، هر لکه یا ناحیه رنگ گرفته بهطور جداگانه و با دقت پاک میشود تا سایر قسمتهای فرش تحت تأثیر مواد شیمیایی قرار نگیرند. این کار نیاز به دقت زیادی دارد.
- انتخاب روش متناسب با نوع فرش: جنس الیاف (پشم، ابریشم، پنبه و غیره) و نوع رنگ بهکاررفته در فرش تعیینکننده روش رنگبرداری است. برای مثال، برای فرشهای پشمی نباید از محلولهای قلیایی قوی استفاده کرد؛ چون به بافت پشم آسیب میزنند.
در برخی موارد، زرد شدن یا تغییر تناژ رنگ فرش پس از شستشو، تنها به باقیماندن رطوبت یا مواد شوینده محدود نمیشود، بلکه میتواند ناشی از ناپایداری رنگ الیاف و واکنش آنها با آب یا مواد قلیایی باشد. این موضوع بهویژه در فرشهای دستباف با رنگهای گیاهی یا رنگرزی قدیمی بیشتر دیده میشود. در چنین شرایطی، بررسی تخصصی وضعیت رنگ و در صورت نیاز، انجام رنگرزی فرش دستباف بهصورت اصولی میتواند به یکنواخت شدن رنگ و بازگشت جلوه طبیعی فرش کمک کند.
روشهای تخصصی رنگبرداری فرش دستباف
رنگبرداری فرش یک کار کاملاً تخصصی است و بنابراین باید این کار را به مراکزی مثل موکتشویی در فردیس که این کار را هم بهصورت تخصصی انجام میدهند، بسپارید.
رنگبرداری بسته به نوع الیاف و نوع رنگ بهکاررفته در فرش انجام میشود. در ادامه به برخی اصول مهم در رنگبرداری تخصصی فرش اشاره خواهیم کرد:
- استفاده از محلولهای شیمیایی کنترلشده: کارشناسان با بهکارگیری محلولهای اکسید کننده ضعیف، رنگهای اضافی را کمرنگ کرده و سپس با مواد احیاکننده (مانند سدیم هیدروسولفیت) اثر آنها را خنثی میکنند. پس از لکهبری نیز برای تنظیم pH و تثبیت رنگهای اصلی، فرش را با یک محلول اسیدی ضعیف (مانند سرکه رقیق) شستشو میدهند.
- لکهبرداری موضعی: در رنگبرداری تخصصی، هر لکه یا ناحیه رنگ گرفته بهطور جداگانه و با دقت پاک میشود تا سایر قسمتهای فرش تحت تأثیر مواد شیمیایی قرار نگیرند. این کار نیاز به دقت زیادی دارد.
- انتخاب روش متناسب با نوع فرش: جنس الیاف (پشم، ابریشم، پنبه و غیره) و نوع رنگ بهکاررفته در فرش تعیینکننده روش رنگبرداری است. برای مثال، برای فرشهای پشمی نباید از محلولهای قلیایی قوی استفاده کرد؛ چون به بافت پشم آسیب میزنند.
چرا رنگبرداری خانگی برای فرش دستباف خطرناک است؟
ممکن است تصور کنید که رنگبرداری فرش را هم میتوانید مثل پاک کردن لکه، خودتان در منزل انجام دهید. تجربه نشان داده که رنگبرداری خانگی در اغلب موارد نتیجه مطلوبی ندارد و چهبسا آسیب بیشتری به فرش میزند که در ادامه به برخی از مهمترین آنها اشاره خواهیم کرد:
- روشن و بور شدن ناخواسته فرش: درصورتیکه از محلولهای سفیدکننده قوی به شکل نادرست استفاده کنید، ممکن است بخشهای سالم فرش هم بیرنگ شوند.
- آسیب دیدن بافت و الیاف فرش: مواد شیمیایی قوی یا حتی آب بسیار گرم باعث میشوند الیاف طبیعی (مانند پشم و ابریشم) سست شوند.
خدمات آوای فرش در رنگبرداری فرش دستباف
قالیشویی آوای فرش بهعنوان یک مرکز تخصصی شستشو و ترمیم فرش در کرج و یک قالیشویی معتبر در فردیس، خدمات رنگبرداری فرش دستباف را بهصورت تخصصی انجام میدهد. تمام مراحل توسط کارشناسان باتجربه و با استفاده از تجهیزات و محلولهای استاندارد انجام میشود تا هیچگونه آسیبی به فرش وارد نشود. برخی از ویژگیهای خدمات رنگبرداری آوای فرش عبارتاند از:
- تشخیص نوع رنگ و انتخاب روش: متخصصان آوای فرش ابتدا نوع الیاف و رنگ فرش را شناسایی کرده و بر اساس آن، بهترین روش رنگبرداری را انتخاب میکنند.
- استفاده از محلولهای استاندارد: آوای فرش تنها از مواد شوینده و محلولهای مخصوص استفاده میکند که برای الیاف فرش بیخطر هستند.
- احیای رنگ فرش دستباف: مزیت ویژه آوای فرش ارائه خدمات مکمل در کنار رنگبرداری است. در صورت رنگرفتگی یا کمرنگ شدن قسمتهایی از فرش، پس از برداشتن لکهها، با قلم دوباره آن بخشها رنگ میشوند تا فرش شما دقیقاً مثل روز اول شود.
لازم به ذکر است که در این مجموعه، علاوه بر ترمیم رنگ فرش، خدماتی همچون شستشوی مبل در شهریار نیز انجام میشود.
نکاتی برای جلوگیری از رنگدادگی فرش دستباف
پیشگیری همیشه بهتر از درمان است. با رعایت چند نکته ساده میتوان احتمال رنگدادگی فرش دستباف را به حداقل رساند:
- قبل از شستشو رنگدهی فرش را بررسی کنید: یک دستمال سفیدِ مرطوب را روی بخش کوچکی از فرش بکشید. اگر پارچه رنگی شد، یعنی فرش شما رنگ میدهد و بهتر است شستشوی آن را به قالیشوییهای تخصصی بسپارید.
- از آب ولرم یا سرد برای شستن فرش استفاده کنید. آب داغ باعث تسریع خروج رنگ از الیاف میشود.
- از شویندههای ملایم و مخصوص فرش استفاده کنید. هرگز از پودر لباسشویی قوی یا وایتکس برای شستن فرش دستباف استفاده نکنید.
- فرش خیس را بهدرستی خشک کنید. پس از شستشو یا ریختن آب روی فرش، سریعاً آب اضافی آن را بگیرید و در محیط باز و در سایه پهن کنید. هرگز فرش خیس را زیر نور مستقیم خورشید قرار ندهید.
ماندگاری رطوبت در بافت یا ریشه فرش، علاوه بر ایجاد زردی، یکی از عوامل اصلی تضعیف الیاف پنبهای و پشمی در بلندمدت است. اگر این شرایط بهدرستی مدیریت نشود، بهتدریج محیط مناسبی برای پوسیدگی تار و پود فرش ایجاد میشود، بهخصوص در قسمتهای حساس مانند ریشه و کنارهها. آگاهی از روشهای صحیح خشککردن، نگهداری و شستشو نقش مهمی در جلوگیری از پوسیدن فرش دستباف و افزایش عمر مفید آن دارد.
جمعبندی
فرش دستباف به دلیل ارزش هنری و مادی بالایی که دارد، نیازمند مراقبتهای خاصی است. یکی از حساسترین جنبههای نگهداری از این فرشها، در وهله اول جلوگیری از رنگدادگی فرش است؛ اما اگر این اتفاق افتاد، باید روش درستی را برای ترمیم رنگدادگی فرش انتخاب کنید تا هم مشکل حل شود و هم رنگ به قسمتهای دیگر منتقل نشود. بااینحال، با رعایت نکات ذکر شده در این مطلب میتوان تا حد زیادی از بروز این مشکل پیشگیری کرد.
سؤالات متداول
چرا فرش دستباف رنگ میدهد؟
الیاف فرشهای دستباف اغلب با رنگهای سنتی رنگ میشوند که گاهی رنگ بهخوبی تثبیت نشده است. در نتیجه، اگر فرش در تماس با آب یا رطوبت قرار بگیرد، رنگ از الیاف خارج میشود.
آیا رنگبرداری میتواند فرش را روشنتر کند؟
خیر؛ هدف رنگبرداری تغییر رنگ اصلی فرش نیست، بلکه تنها حذف رنگهای اضافی است. در روش صحیح، فرش روشنتر یا کمرنگتر نمیشود و فقط لکههای رنگی پاک میشوند.
آیا امکان بازگرداندن کامل رنگهای پخششده وجود دارد؟
بله، در اکثر موارد میتوان رنگهای پخششده را بهطور کامل برطرف کرد، بهویژه اگر سریع اقدام کنید. ترکیب رنگبرداری و قلمکاری دستی معمولاً نتیجه خوبی میدهد.
رنگبرداری فرش چقدر زمان میبرد؟
بسته به اندازه فرش و شدت رنگدادگی، عملیات رنگبرداری ممکن است از چند ساعت تا حدود یک روز طول بکشد.
آیا هر فرش دستباف قابلیت رنگبرداری دارد؟
بله، تقریباً همه فرشهای دستباف قابل رنگبرداری هستند، حتی فرشهای ابریشمی نفیس. فقط باید روش مناسب با توجه به نوع و وضعیت فرش انتخاب شود تا آسیبی به آن نرسد.