تا حالا برایتان پیش آمده که فرشتان را بشویید و بعد از خشک شدن متوجه شوید که انگار فرش زبر شده است ؟ احتمالاً انتظار داشتید که بعد از شستوشو یک فرش نرم، لطیف و تمیز داشته باشید.
زبر شدن فرش بعد از شستشو معمولاً به فرآیند شستشو و خشککردن مربوط میشود. از نوع مواد شوینده گرفته تا نحوه آبکشی، کیفیت آب و حتی روش خشککردن، همگی میتوانند روی ساختار الیاف فرش تأثیر منفی بگذارند و باعث زبر شدن آن بشوند.
نکته مهم این است که در برخی موارد، این حالت کاملاً موقتی است و بهدلیل باقیماندن مواد یا رطوبت در بافت فرش ایجاد میشود. حال آنکه گاهی اوقات فرش به دلیل تغییر ساختار الیاف آن زبر شده است.
اگر شما هم بعد از شستشوی فرش با چنین وضعیتی روبهرو شدهاید یا اینکه اگر قصد استفاده از خدمات قالیشویی در اندیشه دارید و نگران این موضوع هستید، این مطلب دقیقاً برای شماست. در ادامه این مطلب بهصورت دقیق عواملی که باعث زبر شدن فرش میشوند را بررسی خواهیم کرد.
زبر شدن فرش دقیقاً یعنی چه؟
زبر شدن فرش فقط به تغییر ظاهر محدود نمیشود؛ در حقیقت وقتی روی فرش هم دست بکشید بهخوبی این موضوع را احساس خواهید کرد. این تغییر معمولاً به چند شکل خودش را نشان میدهد:
- سطح فرش دیگر حالت نرم و لطیف ندارد و زیر دست زبر است؛
- الیاف فرش حالت خشک و ایستاده پیدا میکنند؛
- وقتی دستتان را روی فرش بکشید، احساس اصطکاک بیشتری خواهید کرد.
نکته مهم اینجاست که این زبری همیشه یک دلیل ندارد؛ گاهی فرش فقط بهخاطر باقیماندن مواد شوینده یا رطوبت در بافت فرش زبر میشود، ولی در مواردی ممکن است تغییر ساختار الیاف باعث زبری فرش شود.
بنابراین قبل از هر نتیجهگیری، باید مشخص شود که این زبری موقتی است یا نشاندهنده یک مشکل جدیتر است. در ادامه دقیقتر دلایل زبر شدن فرش را بررسی خواهیم کرد.
تغییر بافت الیاف؛ علت اصلی حس خشکی
زبر شدن فرش در واقع نتیجه تغییر ساختار فیزیکی و شیمیایی الیاف فرش است. در حالت طبیعی، الیاف فرش انعطافپذیری مشخصی دارند. این انعطاف باعث میشود فرش نرم، خوشحالت و لطیف باشد. اما وقتی برای شستشو از شوینده نامناسب یا آب داغ استفاده شود و یا حتی اگر خشک کردن فرش غیراصولی باشد، ساختار الیاف تغییر میکند. در واقع، الیاف یا انعطافپذیری خود را از دست میدهند، یا سطح آنها دچار تغییر میشود.
نقش ساختار الیاف در نرمی فرش
از سوی دیگر فرشها رفتار یکسانی بعد از شستشو ندارند، چون نوع الیاف همه فرشها یکسان نیست. بهطور دقیقتر:
- الیاف طبیعی (مثل پشم و ابریشم) نرم و انعطافپذیر هستند، اما در عین حال بسیار حساساند. از این رو تغییر دما، pH شوینده یا حتی فشار کنترلنشده باعث تغییر ساختار آنها و زبر شدنشان میشود؛
- الیاف مصنوعی (مثل اکریلیک یا پلیاستر) مقاومت بیشتری دارند، اما اگر با مواد شیمیایی قوی شسته شوند یا درست آبکشی نشوند، سطح آنها خشک یا پلاستیکی میشود.
چه زمانی زبری دائمی میشود؟
همانطور که گفتیم، همیشه زبر شدن فرش دائمی نیست و در بسیاری از موارد ناشی از عوامل سطحی است. با این حال در شرایط زیر، فرش به احتمال بسیار زیاد بهصورت دائمی یا نیمهدائمی زبر میشود:
- الیاف فرش در اثر مواد شوینده قوی دچار تخریب شیمیایی میشوند؛
- آب داغ باعث تغییر شکل یا آسیب به ساختار الیاف میشود؛
- فشار زیاد یا برس زبر، سطح الیاف را میساید و باعث زبر و خشن شدن فرش میشود؛
- شستشوی مکرر فرش باعث فرسایش تدریجی بافت آن میشود.
در این شرایط فرش با یک شستشوی دیگر یا با استفاده از راهکارهای سطحی، به حالت اولیه خود برنمیگردد؛ چون ماهیت الیاف آن تغییر کرده است.
اثر مواد شوینده بر زبر شدن فرش
مواد شوینده یکی از اصلیترین عوامل تأثیرگذار بر بافت فرش هستند. ممکن است تصور کنید که هرچه شوینده قویتر باشد، فرش بهتر تمیز خواهد شد؛ در حالی که این موضوع در مورد فرشها کاملاً برعکس عمل میکند.
انتخاب نادرست شوینده یا استفاده بیشازحد از آن باعث تغییر ساختار الیاف و از بین رفتن لطافت فرش میشود. اثری که این دو مورد روی فرش میگذارند، به دو شکل بروز پیدا میکند: آسیب دیدگی شیمیایی الیاف و باقی ماندن مواد در بافت فرش.
شویندههای قلیایی و آسیب به الیاف
بسیاری از شویندهها و بهخصوص پودرهای لباسشویی یا مواد صنعتی، دارای خاصیت قلیایی هستند. این نوع شویندهها اگرچه قدرت پاککنندگی بالایی دارند؛ اما برای الیاف فرش، خصوصاً الیاف طبیعی گزینه مناسبی نیستند. وقتی این الیاف با مواد قلیایی تماس پیدا میکنند، ساختار پروتئینی آنها تخریب میشود، چربی طبیعی الیاف (که عامل نرمی است) از بین میرود و سطح الیاف زبر و خشک میشود. حتی در مورد الیاف مصنوعی هم، استفاده مداوم از شویندههای قوی باعث از بین رفتن انعطافپذیری و خشکی سطح آن میشود.
به همین دلیل، توصیه میشود که از شویندههایی با pH متعادل و مخصوص فرش استفاده کنید که فاقد مواد مضر هستند.
باقیمانده مواد و عدم آبکشی صحیح
یکی دیگر از دلایل زبر شدن فرش، باقی ماندن مواد شوینده در تار و پود آن است. این اتفاق معمولاً زمانی رخ میدهد که آبکشی بهطور کامل انجام نمیشود، بیش از اندازه از شوینده استفاده شده است یا فشار آب برای خروج کف کافی نبوده است.
وقتی مواد شوینده در الیاف باقی میمانند، الیاف به هم میچسبند، تار و پود فرش جابهجا نمیشوند و سطح فرش سفت و زبر میشود. نکته مهم اینجاست که باقی ماندن مواد شوینده در فرش فقط باعث زبری نمیشود، بلکه بهمرور زمان مانند یک جاذب آلودگی عمل میکند و در نتیجه باعث زودتر کثیف شدن فرش میشوند..
نقش کیفیت آب در خشکی فرش
کیفیت آب هم به اندازه نوع شوینده اهمیت دارد. حتی اگر از بهترین شوینده هم استفاده کنید ولی آب سختی مناسبی نداشته باشد، فرش بعد از خشک شدن، حالت زبر و خشک پیدا میکند.
آب سخت و رسوب املاح
آب سخت به آبی گفته میشود که دارای مقادیر بالایی از املاح معدنی مانند کلسیم و منیزیم است. این املاح در حین شستشو وارد بافت فرش میشوند و اگر بهدرستی خارج نشوند، در الیاف باقی میمانند. در نتیجه الیاف فرش حالت خشک و خشن پیدا میکنند، انعطافپذیری طبیعی فرش کاهش مییابد و فرش «گچی» یا مات به نظر میرسد.
تأثیر تجمع نمکهای محلول روی سطح فرش
املاح موجود در آب سخت، پس از تبخیر آب، بهصورت رسوب روی الیاف باقی میمانند. این رسوبات مانند یک لایه نازک سطح فرش را میپوشانند و در نتیجه الیاف انعطافپذیری خود را از دست میدهند، تار و پود فرش به هم میچسبند و در نهایت فرش زبر و سفت میشود.
خشککردن غیراصولی و سفت شدن الیاف
خشککردن، یکی از مهمترین بخشهای شستن فرش است و به همین دلیل اگر بهدرستی انجام نشود، حتی یک شستشوی اصولی هم به نتیجه نامطلوبی ختم خواهد شد. در واقع در این مرحله باید رطوبت از عمق الیاف نیز بهطور کامل خارج شود.
تبخیر سریع در برابر خشکشدن عمیق
گاهی اوقات سطح فرش خیلی سریع خشک میشود؛ بهطور نمونه زمانی که فرش در معرض نور مستقیم خورشید، باد شدید یا حرارت بالا قرار دارد. در این حالت لایه بیرونی الیاف سریع آب خود را از دست میدهد؛ اما رطوبت در لایههای زیرین باقی میماند. اختلاف رطوبتی بین سطح و عمق فرش باعث میشود الیاف سفت شوند.
در واقع الیاف قبل از اینکه بهصورت طبیعی به حالت اولیه برگردند، در یک وضعیت نیمهخشک «قفل» میشوند و همین موضوع باعث زبر شدن فرش خواهد شد.
کدام فرشها بیشتر در معرض زبر شدن هستند؟
همانطور که گفتیم فرشها بعد از شستشو واکنش یکسانی ندارند. در واقع نوع الیاف مشخص میکند که فرش تا چه حد ممکن است تحت تأثیر عوامل گفتهشده زبر شود. از این رو شناخت نوع فرش اهمیت زیادی در انتخاب نوع شوینده دارد.
فرش دستباف و پشمی
فرشهای دستباف، بهویژه آنهایی که از الیاف طبیعی مثل پشم یا ابریشم بافته شدهاند، بیشترین حساسیت را دارند. این الیاف ساختار زندهتری دارند و به عوامل محیطی و شیمیایی واکنش بیشتری نشان میدهند.
الیاف پشمی دارای چربی طبیعی (لانولین) هستند که همین چربی نقش مهمی در نرمی الیاف فرش دارد. از این رو استفاده از شوینده نامناسب یا آب داغ، این چربی را از بین میبرد و در نتیجه فرش خشک و زبر میشود.
از سوی دیگر ساختار نامنظم و دستبافت این فرشها باعث میشود مواد شوینده و رطوبت راحتتر در عمق آن نفوذ کنند و حتی در آن باقی بمانند. از این رو اگر آبکشی یا خشککردن بهدرستی انجام نشود، احتمال زبر شدن این فرشها بهمراتب افزایش مییابد.
فرش ماشینی و الیاف مصنوعی
فرشهای ماشینی معمولاً از الیاف مصنوعی مانند اکریلیک، پلیاستر یا پلیپروپیلن بافته میشوند. این الیاف در مقایسه با الیاف طبیعی، مقاومت بیشتری در برابر مواد شوینده و رطوبت دارند. در این فرشها معمولاً مواد شوینده روی سطح الیاف باقی میمانند و به همین دلیل اگر فرش درست آبکشی نشود، یک لایه خشک و چسبنده روی سطح آن ایجاد خواهد شد. از سوی دیگر آب سخت هم روی الیاف مصنوعی رسوب ایجاد میکند و باعث زبر شدن فرش میشود.
علاوه بر این، الیاف برخی فرشهای ماشینی به خودی خود انعطافپذیری کمتری دارند. به همین دلیل در صورت استفاده از شویندههای نامناسب یا درست خشک نشدن، فرش حالت خشک و پلاستیکی پیدا میکند.
چطور قبل از شستشو ریسک زبر شدن را تشخیص دهیم؟
قبل از اینکه فرش را بشویید، میتوانید با بررسی نکات زیر، بفهمید که فرش تا چه حد ممکن است بعد از شستوشو زبر شود:
- اگر فرش از الیاف طبیعی مثل پشم یا ابریشم بافته شده باشد، حساسیت آن به آب، دما و شوینده بیشتر است. بنابراین اگر هر کدام از این موارد با این الیاف سازگار نباشند، فرش زبر خواهد شد؛
- اگر قبل از شستن هم فرش کمی خشک، زبر یا بیانعطاف به نظر میرسد، این یعنی الیاف تا حدی آسیبدیدهاند و شستشو میتواند این وضعیت را بدتر کند؛
- فرشهایی که آلودگی عمیق دارند، معمولاً نیاز به شوینده قویتر یا شستشوی بیشتر دارند. همین موضوع ریسک باقیماندن مواد یا آسیب به الیاف را بالا میبرد؛
- اگر فرش بهطور مکرر شسته شده باشد، احتمالاً الیاف آن ضعیفتر شدهاند و در نتیجه احتمال زبر شدن بعد از شستشوی مجدد آن وجود دارد؛
- در مناطقی که آب سختی زیادی دارد، احتمال باقی ماندن رسوبات روی الیاف بیشتر است.
جمعبندی
همانطور که گفتیم زبر شدن فرش بعد از شستشو به دلایل مختلفی رخ میدهد؛ از نوع الیاف گرفته تا شوینده، کیفیت آب و نحوه خشککردن، همگی در این موضوع دخیل هستند. نکته مهم اینجاست که همه زبریها یکسان نیستند. در برخی موارد، این حالت موقتی است و به دلیل باقیماندن مواد شوینده یا رطوبت ایجاد میشود؛ اما در موارد دیگر، زبری میتواند نشانه تغییر ساختار الیاف و یک آسیب جدیتر باشد.
در نهایت اینکه توصیه میشود شستن فرشهایتان را به قالیشوییهای تخصصی بسپارید که خدمات دیگری همچون مبل شویی در شهریار یا موکت شویی در فردیس را هم با بالاترین کیفیت و با استفاده از جدیدترین تجهیزات روز ارائه میکنند.
پرسشهای متداول
آیا زبر شدن فرش بعد از شستشو طبیعی است؟
تا حدی بله. در برخی موارد، زبری موقتی و ناشی از باقیماندن رطوبت یا مواد شوینده است.
زبری فرش همیشه نشانه آسیب دائمی است؟
خیر. اگر زبری ناشی از رسوب مواد یا خشکنشدن کامل باشد، معمولاً قابل اصلاح است. اما اگر ساختار الیاف تغییر کرده باشد، این زبری دائمی خواهد بود.
آیا آبکشی نادرست میتواند فرش را خشک کند؟
بله، یکی از مهمترین عوامل همین است. باقیماندن مواد شوینده در الیاف باعث میشود بعد از خشک شدن، سطح فرش حالت سفت و چسبنده پیدا کند و زبر به نظر برسد.
چرا فرش دستباف بیشتر زبر میشود؟
چون از الیاف طبیعی مثل پشم و ابریشم ساخته شده و این الیاف نسبت به تغییرات شیمیایی و دمایی حساستر هستند.
چطور بفهمم زبری فرش قابل اصلاح است یا نه؟
اگر زبری همراه با حس چسبندگی، بوی نامطبوع یا سنگینی باشد، معمولاً به دلیل باقیماندن مواد یا رطوبت است و قابل اصلاح است. اما اگر الیاف حالت خشک، شکننده و بیانعطاف پیدا کرده باشند، احتمال دائمی بودن آن بیشتر خواهد بود.